Web'de Türkçe tipografi: İ/ı meselesinden satır sonlarına

Türkçe, Latin alfabesini kullanan diller arasında tipografi açısından en fazla dikkat gerektiren dillerden biridir. Bunun nedeni yalnızca noktalı ve noktasız i harfinin yarattığı karmaşa değildir; satır sonlarının yönetimi, kısaltma kuralları ve büyük harf dönüşümleri de Türkçeye özgü tuzaklar barındırır. Web'de bu tuzakları görmezden gelmek, metni teknik olarak okunabilir ama görsel olarak özensiz kılan bir sonuç doğurur.

İ/ı meselesi: neden önemli?

Türkçede dört ayrı i harfi vardır: büyük noktalı İ, küçük noktalı i, büyük noktasız I, küçük noktasız ı. CSS ile yapılan text-transform: uppercase dönüşümü, tarayıcının dil ayarına bağlı olarak «i» harfini «I» yapabilir — oysa Türkçede «i»nin büyüğü «İ»dir. Bu hata başlıklarda ve büyük harfle yazılan etiketlerde sıklıkla gözükür. Çözüm basittir: kritik metinler CSS dönüşümüne bırakılmaz, HTML'de doğru karakterle yazılır.

• text-transform: uppercase ile Türkçe metin büyütülmemeli — yanlış «I» üretir.
• Başlıklar HTML'de doğru büyük harfle yazılmalı: «İstanbul», «Şirket».
• Font, Türkçe karakter desteğini (Latin Extended-A bloğu) içermeli.
• «ğ», «ş», «ç», «ö», «ü» içeren görseller SVG veya metin olarak üretilmeli, PNG'de gömülü bırakılmamalı.

Satır sonları ve sözcük kırılımları

Türkçe eklemeli bir dildir; sözcükler ek alarak uzayabilir. Bu uzun sözcükler dar sütunlarda tek başlarına satır işgal edebilir ya da taşma yaratabilir. CSS'in word-break ve overflow-wrap özellikleri doğru ayarlanmadığında Türkçe paragraflar, son sözcüğü kutu dışına taşırarak görsel bütünlüğü bozar. Özellikle mobil görünümde bu durum daha sık ortaya çıkar çünkü sütun genişliği daralır.

Font seçiminde Türkçe uyumu

Her Latin alfabesi fontu Türkçeyi eksiksiz desteklemez. Bazı fontlar «ğ» veya «ş» gibi karakterleri içermez ya da bu karakterleri farklı bir fonttan ödünç alır — bu durum harfler arasında ince ama fark edilebilir stil farklılıkları yaratır. Font seçiminde «Latin Extended-A» Unicode bloğunun desteklendiğini doğrulamak, bu tür sürprizleri baştan önler. Google Fonts üzerinden seçim yapılıyorsa, karakter haritası önizlemesi bu kontrolü kolaylaştırır.

Tipografi tek başına bir süs değil, okunabilirliğin temelidir; bu yüzden font ve metin kararlarını en baştan arayüz tasarımı sürecinin bir parçası olarak ele almak, sonradan yama yapmaktan her zaman daha sağlıklıdır.